Klik za sadržaj

     VRATA

 

      kikindski arhitektonski dragulj,  2005. godina 


     Fasade sa prekrasnim  arhitektonskim detaljima, krovovi, prozori, vrata, kule i kupole, atike, balkoni… svaki za sebe je arhitektonski dragulj.

     Ova knjiga doprinos je očuvanju samo jednog segmenta lepote kikindske arhitekture – vrata. Puna ili delimično zastakljena vrata, sa dekorativnom zaštitom stakla od kovanog gvožđa, sa floralnim stilskim dekoracijama ili geometrijskim ukrasima, zadivljuju. Zanatskom perfekcijom majstora u njihovoj obradi postignut je utisak sklada u proporcijama i sintezi sa ostalim elementima arhitekture, umetničkog i likovnog stvaralaštva.

      U knjizi su posebno obrađeni ajnforti. Ajnfort (modifikovana nemačka reč „Einfahrt“ – označava pokriveni kolski ulaz u dvorište, veliku ulaznu kapiju kroz koju mogu  proći kola, veliki ulazni hodnik) i ulazna vrata su jedan od najznačajnijih detalja svake kuće. Kroz ajnfort ili veliku kapiju dolaze gosti, rodbina i prijatelje. Prvi su susret sa kućom, granica između javnog i privatnog, čuvar privatnosti, znak i simbol gostoprimstva, štite od nedobronamernih, lično su obeležje vlasnika kuće, značajan su funkcionalni i likovi deo lica svake kuće, svaki je unikat.

     Kvake su njihov obavezan detalj kome je, u umetničkoj obradi, poklanjana posebna pažnja. Velikim dimenzijama ajnforta (najčešće 3-4,5 m) postignuta je grandioznost. Svojevrstan su umetnički potpis graditelja.Primenjene su eklektički izmenjene forme istorijskih stilova: neoklasicizam, neorenesansa, neobarok, najčešće njihove veoma uspele kombinacije, secesija.

     Naši arhitekti školovani u inostranstvu (Berlinu, Beču, Parizu, Pešti), tragali su za svojim arhitektonskim izrazom na iskustvu stečenom za vreme studija ili su  primenjivanim stilovima hteli  da daju  nacionalni prizvuk. I danas, kada smišljamo nove sadržaje za ovaj prostor prema savremenim potrebama ne zaboravimo:

„Grad je stariji od svojih žitelja.

On  podjednako stari i podmlađuje se na razmeđi

pamćenja i ambicija… zapravo je žudnja da se

prošlost i budućnost u savremenosti nađu, očuvaju sazvučjem tolerancije, dostojanstva, progresa

i nade u punom sjaju jedinstva različitosti.“

                                     BELA DURANCI, istoričar umetnosti, Subotica


     ATTENDITE


      časopis br. 4, tematski broj,  2007. godina

      tema broja: ARHITEKTI MILAN I ĐORĐE TABAKOVIĆ, OBJEKTI U KIKINDI


      Arhitekti Milan i Đorđe Tabaković, otac i sin,  stvarali u Vojvodini na prekretnici vekova (19. i 20. vek), te i njihova arhitektura ima obreležja tadašnjih tendencija u arhitekturi Evrope: Milanova neostilovi, Đorđa moderne. Đorđe Tabaković, jedan id pionira moderne u našoj zemlji, pripada plejadi vrsnih naših arhitektonskih tog vremena. Rođeni su u Aradu, u sredini koja je podsticala umetnost i kulturu.

Porodična umetnička crta iznedrila je mnoge arhitekte i umetnike. Velika je retkost, čak i u svetskom okviru, da izuzetno bogatu porodičnu tradiciju bavljenja arhitekturom nastavljaju, u četvrtoj generaciji arhitekata porodice Tabaković, deca sestara Milana Tabakovića. jedan od njih je poznati arhitekt, dr. Predrag - Peđa Ristić.

     Kao vrsni i poznati arhitekti Milan i Đorđe Tabaković, savremene tokove u  arhitekturi Evrope iz tog vremena, svojim projektima prenosili su i u naše gradove i ostavili dubok trag u arhitekturi Vojvodine i celog Banata (srpskog i rumunskog). Njihove građevine krase mnoge gradove u Banatu i celoj Vojvodini. Objekti koje su gradili u Kikindi, deo su njihove bogate arhitektonske zaostavštine. To su:

Milan Tabaković:

LEPEDATOVA PALATA, Ul. kralja Petra I 41

NARODNA PRIVREDNA BANKA (danas PORESKA UPRAVA), Trga srpskih dobrovoljaca 34

bioskop „OLIMPIJA“ (danas market R), Ul kralja Petra I br. 38

Đorđe Tabaković:

SOKOLANA (danas Sala doma „Partizana“), Trg srpskih dobrovoljaca br. 23

DOM UČENIKA MANASTIRA sv. TROJICE, (danas deo osn. škole  „Đura Jakšić“) Ul Sv. Miletića br. 16

PAROHIJSKI DOM srpske pravoslavne crkvene opštine, Ul. generala Drapšina br. 5

      Odajući zasluženo priznanje Đorđu Tabakoviću, ovom vrsnom arhitekti, pioniru srpske moderne arhitekture i istaknutom graditelju u Novom Sadu i Vojvodini, Društvo arhitekata Novog Sada je, 1994. godine, ustanovilo Tabakovićevu nagradu za arhitekturu koju dodeljuje svojim članovima, pojedincima, arhitektima sa teritorije Vojvodine, za arhitektonska ostvarenja vrhunskog dometa koja su, u određenom vremenu, u Vojvodini, imala uticaj na razvoj arhitekture, njenu društvenu ulogu i značaj.

Klik za sadržaj Klik za sadržaj Klik za sadržaj

     KIKINDA, VEKOVI PROLAZE – GRAD OSTAJE
     

        250 godina urbanističkog i graditeljskog razvoja, 2002. godina


     Knjiga KIKINDA, VEKOVI PROLAZE – GRAD OSTAJE, 250 godina urbanističkog i graditeljskog razvoja obrađuje urbanistički i graditeljski razvoj Kikinde od nastanka do danas  (proteklog više od 250 godina) kao planski oblikovano naselje sa ortogonalnom urbanističkom matricom prepoznaatljivom kao „ušoreno selo“. Pruža obilje podataka o njegovom planskom organizovanju i urbanističkom razvoju kroz uporedne pokazatelje, poštovanje zakonitosti i važne datume njegovog urbanog razvoja. Sačuvane karte i planovi iz 19. i 20. veka malo poznati javnosti ilustruju urbanistički razvoj ovog tipično ravničarskog grada poniklog na tlu Vojvodine. Osnovna planska dispozicija naselja je tipizirana i sadržana u Mersijevom planu iz 18. veka. Ogleda se u sledećem.

pravilna ortogonalna šema ulične mreže.  Ulice su prostrane, prava, uzdužne i poprečne. Ulični profili su  tačno dimenzionisani: širina uzdužnih ulica je 18-20 hvati (25 do 40 m), a poprečnih 6-8. Srednja uzdužna ulica je najšira i smatra se glavnom. U njoj se nalazi centar.

ulice formiraju pravilne blokove, blokovi su podeljeni na skoro identična kućišta-parcele koje predstavljaju osnovni prostorni modul. Moguća su i veca kućišta. Njihova širina je približno udvojena širina osnovnog modula

podužne ulice orijentišu kućište, poprečne razdvajaju blokove, položaj i oblik kuće na kućištu tačno je definisan.

kuće su postavljene na regulacionoj liniji, po principu: kuća-dvorište, kuća-dvorište, zbog zaštite od požara (sve zgrade su bile pokrivene trskom koje je, u barovitom Banatu, bilo u izobilju), diferencijacija kućišta po nameni nije bilo

naselje ima centar

u centru je obavezan trg, na trgu crkva, opštinska kuca, škola, parohijski  i učiteljski dom i velika krčma

oko naselja su bili planirani tereni za guvna i povrtnjake, kasnije i za vinograde


Knjiga je ilustrovana obiljem crteža i fotografija iz prošlog i sadašnjeg vremena, koji daju niz podataka o ovom planski nastalom, planski razvijanom, uređivanom, sačuvanom i prepoznatljivom gradu - GRADU SA IDENTITETOM na severu Banata.


SUVAČA U KIKINDI-MLIN RAVNICE

  

     Suvače su najstariji mlinovi ravnice, suvi mlinovi koji su za mlevenje žitarica koristili živi rad. Pokretačka snaga bili su konji. Danas su malo poznate, iako su se pojavile pre vetrenjača.

     Suvača u Kikindi je jedina sačuvana u našoj zemlji (postoji još suvača u Sarvašu, u Mađarskoj i u Otoku, u Hrvatskoj). Danas prkosi vremenu dok se na suprotnom kraju grada još uvek nalazi jedan od prvih parnih mlinova „ Damfil“ (lokalni naziv za "Damphmühle“) i gorostasni silosi – savremenici naših dana. 

     

Osnovni podaci o suvači u Kikindi:


Izgrađena 1899. godine. U Kikindi ih je najviše bili 1847, godine, 51  suvača: tri sa dva, a ostale sa jednim kolom (građene su inače sa jednim, dva i tri kola) 

Kikinda, ugao Nemanjine i Moravske ulice, kat. parcela broj 8268. 

Suvača se sastoji iz tri povezana dela: pogonskog prostora, mlinskog prostora i mlinarevog stana. Glavni objekat je oblika višestrane piramide gde je smešteno veliko kolo. raspona je oko 15m, a visina u centru piramide je 8,55m. 

Krovna konstrukcija je drvena, pokrivene biber crepom. Oslanja se na 14 niskih i 3 zdepasta stuba od opeke. Pod ovim krovom nalazi se najvažniji deo suvače: veliko kolo slično točku seoskih kola ušvešćeno sa 12 paoka za vertikalnu valjkastu osovinu postavljenu vertikalno koja se zove popa. Na rubu koka, sa 516 drvenih zubaca, sistemom zupčanika prenosi se energija na dva para kamenja za meljavu. Mlinski mehanizam, kamenje za meljavu, sita i drugi delovi mehanizma nalaze se u mlinskom delu. 

Za suvi pogon za mlevenje žitarica koristi se živi rad, pokretačka snaga su konji. Najmanje je bio upregnut jedan par, a najviše pet pari konja. Pomeljari su obično dovodili konje, ali su se za pokretanje velikog kola suvače konji mogli i iznajmljivati. 

Par konja mogao je da samelje do 100 kg žita za jedan sat. Po predanju, ukus hleba od žita samle-venog u suvači bio je odličan i visokog kvaliteta. Nameštanjem odgovarajućeg sita dobijalo se fino belo brašno. Pored žitarica, u suvači se mlela paprika, ređe biber ili cimet.

Suvača je radila do 1945. godine. 

Objekat je prizeman, priljubljen uz tle, proporcionalnih dimenzija. Ima arhitekturu koja je izraz čiste funkcije bez estetskih pretenzija, sa visinski jasno izdvojenim delovima. Primenjeni su lokalni materijali: zemlja, cigla crep, drvo. Skladno jedinstvo boja i konstrukcije rezultat je zajedničkog stvaranja prirode, čoveka i vremena. Jednostavne arhitekture, objekat je jedinstven zbog vidljive unutrašnje drvene krovne konstrukcije koja pleni. 

Danas je to lepotica s kraja 19. veka danas koja slavi svoj stoti rođendan (1999.g. kada je ova knjiga i napisana). 

„PAMTI DANAS ŠTA JE JUČE BILO, PAMTI DANAS AL' NE SAMO ZA NAS“.

Miroslav Antić  iz poeme „Kikinda“  Banatsko veliko kolo


Ovo je knjiga o urbanizmu Kikinde i vrednosti i lepoti kikindske arhitekture nastale krajem 19. i početkom 20. veka, o kontinuitetu i prožimanju urbanizma i arhitekture, o stalnosti i promenama, o duhu mesta, o proporcijama i harmoniji, o graditeljima, o saglasju fasada i enterijera, o stilovima, o odsjajima evropske arhitekture u Kikindi i o podsticaju za nova urbanistička i arhitektonska dostignuća. Bogato ilustrovana fotgrafijama u boji i crtežima autora, na 276 starnica na srpskom i engleskom jeziku,  riznica je kikindske arhitekture iz vremena koje predstavlja veliko arhitektonsko nasleđe ovog grada. I kao kao što kaže Milan Kašanin: „Nijedna svetlost nije jasna kao ona koja dolazi iz davnina, nijedan koren nije duvok kao stari. Ukoliko je tama dublja utoliko je svetlost jača, ukoliko je koren dublji, utoliko su grane prkosnije na šibi vetrova.“



„Arhitekta Biserka Ilijašev, gleda vile i palate u Kikindi znalački i stručno, a mi, kao čitaoci, potpuni doživljaj dobijamo i njenim „unutrašnjim pogledom na fasade“. Njen „unutrašnji pogled“ je gledanje očima i dušom čime nas vraća u vreme kada su ove zgrade svojim nastajanjem menjale seoski ambijent u varoš sa samostalnim magistrartom i senatom. Kada imaš ovu knjigu u svojim rukama, ne moraš biti u ovom gradu da bi ga upoznao. Dovoljna je samo ona. Ona je više od Kikinde danas. Kroz nju možeš da naslutiš šta je Kikinda bila nekad. Ona je Kikinda nekada i Kikinda, još uvek, i danas. Kao Kikinđanka, radujem se ovoj Kikindi i svim gradovima sličnog graditeljskog i kulturnog miljea, jer su oni evropsko nasleđe u kome i Kikinda ima svoje mesto. Kikinda viđena fotografijom, perom i crtežom vila i palata Biserke Ilijašev, potvrđuje vezu Kikinde sa evropskim baštinom, standardima življenja i kulturom nekad, ali i sad. Pitanje je koliko će dugo vile i palate odolevati naletima sve prisitnijih novokomponovanih zahteva i ideja vlasnika i investitora. Zato je ovaj zapis zlata vredan. U njemu je sačuvano sve što je u arhitekturi grada vredno u svojoj neponovljivosti.“


MIROSLAVA KOJIĆ

akademski vajar, Kikinda


O KNJIGAMA

Sadržaj knjige "Vile i palate"

50 GODINA URBANIZMA U KIKINDI – Grad po meri čoveka, 2015. godina              


Ima gradova, pa i velikih i čuvenih gradova,

koje razgledamo i napustimo bez žaljenja i koji se,

ostavši iza nas, rasprše kao oblak prašine.

A ima drugih koji ostanu u nama kao dubok

 i intiman doživljaj o kome nije lako ni ćutati ni govoriti.“


Ivo Andrić, iz putopisa ,,Na vest da

je Brusa pogorela“

sa pogorela“



Kikinda spada u gradove koji plene svojim ambijentom, urbanističkim uređenjem i objektima stilske građanske arhitekture.  Zato je ovo monografija  o veoma važnoj delatnosti čiji je zadatak planiranje i uređenje gradova I naselja. To je složena I multidisciplinarna delatnost, te je suštinski zadatak arhitekata - urbanista da uspostavi dobar odnos PRIRODA – GRAD – ČOVEK i tako planira uslove za prijatan i bezbedan život u gradu.

O urbanizmu u proteklih 50 godina monografija govori kroz zaposlene u Javnom preduzeću koje je, kroz vreme menjalo nazive u skladu sa promenama u društvu, kroz imena zaposlenih i onih koji su u urbanizmu Kikinde ostavili značajan trag, kao i kroz strateške planove (prostorne i urbanističke)  koji su rađeni za grad i naselja u opštini Kikinda. Krog strateške planove, Kikinda je definisana kao centar regiona severnog Banata i  grad priljubljen uz tlo, čovekomernih i proporcionalnih  dimenzija, ujednačene visine, harmonične arhitekture, sa mnogo zelenila – GRAD PO MERI COVEKA, jer su se, u ljudskoj potrebi za gradom, gradovi uvek gradili po meri čija je osnovna odrednica bio čovek. Nije to samo fizička veličina, jer čovek je društveno  biće kome nije dovoljno voditi računa samo o biološkim kriterijima već i drugim, pre svega kulturnim i društvenim potrebama. Zato je MERA ČOVEKA istovremeno i MERA DRUŠTVENOG I URBANIZOVANOG BIĆA, te su, biološki uslovi individualne egzistencije i ekološki uslovi izgradnje gradova, u prirodnom procesu, u sprezi. U svakom naselju MERILO igra značajnu ulogu pre svega u komunikaciji ljudi. Oblici ulica i trgova čije dimenzije  podrazumevaju meru da se lako mogu proći ili zgrada koje ih okružuju i čija se spratnost može lako savladati stepenicama, podrazumevaju takođe nepromenljivu jedinicu pod imenom „čovek“ prema kome se svi prostori i fizičke strukture grada dimenzionišu. Arhitektura nije moda koja se može odbaciti kao iznošena košulja. Ona ima mnogo zajedničkog sa filozofijom bitisanja, potrebama i razvojem, sa značajem poetskog sadržaja i estetskih kvaliteta prostora i građevinskih formi, sa simbolima etičkih i kulturnih sadržaja... SA ČOVEKOM.

Potrebna je u budućnisti interakcija: uprava – javnost – urbanisti, kao glavni pokretač urbanističkog razvoja. Učešće javnosti, problemi u korišćenju prostora, zaštita javnog interesa, ideje, sugestije i predlozi su značajan činilac da se grad  razvija prema potrebama stanovnika u čemu je uloga urbanista da zadovolje iskazane potrebe uz poštovanje nasleđa, tradicije i savremenih urbanističkih propisa kroz izradu prostornih i urbanističkih planova za grad i sva naselja u opštini Kikinda. To je osnovni zadatak urbanista – vizionara i stručnjaka koji na primeren način, sa umetničkom dozom percipiranja prostora, planiraju uređenje prostora i razvoj grada, kroz izradu urbanističkih i prostornih planova, na dobrobit svih: i žitelja i svih ljudskih delatnosti koje prate život i onih koji dođu u ovaj urbanistički uređen grad. Saradnja sa opštinskom upravom, utvrđivanje strategije razvoja i sprovođenje planova koji su u nadležnosti uprave je suština urbanističkog planiranja i uređenja.