O BELOM KRSTU

Danas u porti Srpske pravoslavne crkve, u centru Kikinde, stoje ostaci krsta koji se nalazio na mestu gde je, 1751. godine bila pobodena doseljenička zastava (od 1953. godine, na tom mestu je spomenik Jovanu Popoviću). Krst je na to mesto postavljen, verovatno, krajem 18. ili početkom 19. veka. Ovakvi krstovi stajali su u centrima skoro svih gradova južne Ugarske, kao obeležje  zanatskih  staleža. Krst je bio oblikovan iz jednog komada kamena i postavljen na vrh postamenta. Postament je izgrađen od opeke u četiri segmenta – kvadara, koji su obloženi velikim  kamenim pločama  od ružičastog kamena sa beličastim žicama, bogato dekorisani detaljima klesanim u kamenu i ikonama na limenim pločama, na kojima su predstavljeni zanati i sveci - zaštitnici zanata. Šareni kamen verovatno potiče iz Mađarske, sa obronaka Karpata. To je vrsta kamena sa ograničenim trajanjem u eksterijeru. Zub vre-mena i gljivice, koje su izbile na površinu kamena, ostavili su utisak da je cela kompozicija, a naročito krst, bele boje. Zbog toga je i odomaćen naziv „Beli krst“. Nikada nije bio bele boje (to potvrđuju polomljeni delovi krsta i skinute ploče kamene obloge, na preseku). Izradu i postavljanje krsta sa pravoslavnim obeležjima, finansirao je esnafski stalež Kikinde. Barokna ograda od kovanog gvožđa, koja  se nalazila oko krsta, na njegovom prvobitnom mestu, nije postavljena na novo mesto  (njena sudbina je nepoznata).Krst je sam po sebi simbol.


Postavljen u centru, u stecištu svih važnih zbivanja u gradu u to vreme, bio je arhitektonski prepoznatljiv onome ko stupa na trg. Njegova svojstva su posebnosti: arhitektonske, kulturološke, istorijske, ideološke, dokumentarne, psihološke. Odraz su svesti njegovih stanovnika i njihovog duha u to vreme. Govore u njihovo ime i zato su značajni danas.


Kada je, 1983. godine urbanistički oblikovan gradski trg i pešačka zona, krst je ostao na mestu, gde je postavljen 1953. godine, ali je dobio uređeno okruženje. U novoj koncepciji gradskog trga, smešten neposredno uz crkvu sv. Nikole, u zaštićenoj prostorno - kulturno-istorijskoj celini, istaknuta je njegova lepota i uloga. „Uživa isti stepen zaštite kao i crkva sv. Nikole. Reč je o kulturnom dobru od izuzetnog značaja tako da je u tretmanu najvišeg stepena zaštite“, (Međuopštinski zavod za zaštitu spomenika kulture, Subotica br. 511 – 2/8 od 24.06.2008. godine). I pored toga, danas uz srpsku pravoslavnu crkvu sv. Nikole, stoji samo ogoljeni postament od opeke. Umesto da doživi obnovu i zaštitu oronulog kamena, krst je u jesen 2007. demontiran i odnet. Svaka novoizabrana vlast imala je svoju ideju o pravom mestu krsta. Zato danas portu „krasi“ samo ogoljeni postament. Zar je to pozitivan odnos prema zaštićenim kulturnim dobrima? 

Iz štampe je izašao časopis ATTENDITE br. 6 u kome će se naći više tekstova o Belom Krstu.

Razglednica iz 1910. god.

Fotografija iz 2005. god.

Fotografija u prolece  2007. godine

"Beli krst"  danas


Detalji obloge od ružičastog kamena

O knjigama O autoru O izdavaču Znate li ? Galerija Male grafike Kontakt Mapa sajta